11 ҚЫРКҮЙЕКТЕ НЕ БОЛДЫ?

2001 жылғы 11 қыркүйек таңертең «Әл-Каида» террористік ұйымының 19 мүшесі АҚШ-тың шығыс жағалауынан Калифорнияға ұшып бара жатқан төрт жолаушылар ұшағын басып алды.

Жергілікті уақыт бойынша сағат 08:46-да American Airlines компаниясының 11-рейсі Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының Солтүстік мұнарасына соғылды. Алғашында бұл жағдайды ұшақ апаты деп қабылдауға болатын еді. Алайда араға 17 минут салып, ұрланған екінші ұшақ – United Airlines лайнері Оңтүстік мұнараны соқты.

Ұшақтардың соғылу сәтін әлемнің түкпір-түкпіріндегі телеарналар тікелей эфирде көрсетті. Екі сағатқа жетпейтін уақытта Дүниежүзілік сауда орталығының биіктігі 110 қабаттан тұратын қос мұнарасы да құлады.

Үшінші басып алынған ұшақ Вирджиния штатындағы Пентагон ғимаратына соғылды. Ал United Airlines компаниясының 93-рейсімен ұшқан төртінші лайнер Вашингтонға қарай бағыт алған. Ұшақтағы жолаушылар мен экипаж мүшелері басқаруды өз қолдарына қайтаруға әрекет жасаған. Осыдан кейін лайнер Пенсильвания штатындағы Шанксвилл қаласының маңындағы далаға құлады.

Төрт ұшақтың бортында болғандардың ешқайсысы аман қалған жоқ.

ҮШ МЫҢҒА ЖУЫҚ АДАМ ҚАЗА ТАПТЫ

Терактілерден 2 977 адам қаза болды. Бұл санға 19 ұшақты басып алған адам кірмейді. Қаза тапқандардың арасында 90-нан астам мемлекеттің азаматтары, Дүниежүзілік сауда орталығының қызметкерлері, ұшақ жолаушылары, әскери қызметшілер, өрт сөндірушілер, полиция қызметкерлері мен медицина мамандары болды.

Мемориал кешенінің мәліметінше, шабуыл кезінде 441 төтенше жағдай қызметкері қаза тапқан. Мыңдаған адам жарақат алды. Ал құтқару жұмыстарына қатысқан көптеген маман кейін мұнаралар қираған жерде тараған улы шаңның әсерінен онкологиялық және тыныс алу жүйесі ауруларына шалдыққан.

Терактілерді тергеу ФБР тарихындағы ең ауқымды істердің біріне айналды. Тергеуге 4 мыңнан астам арнайы агент пен тағы 3 мың қызметкер жұмылдырылды. Тергеушілер 500 мыңнан астам хабарламаны тексеріп, 167 мыңнан астам адамнан жауап алды және шамамен 150 мың заттай дәлелді зерттеді, деп хабарлайды ФБР.

Шабуылдарды ұйымдастыруға жауапты ұйым ретінде «Әл-Каида» мен оның жетекшісі Усама бен Ладен танылды.

БҰЛ ТЕРАКТІЛЕР ӘЛЕМДІ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРТТІ?

Терактілерден кейін АҚШ билігі терроризмге қарсы жаһандық соғыс басталғанын жариялады. 2001 жылғы қазанда америкалық әскер Ауғанстанға кірді. Ол кезде бұл елде «Әл-Каиданың» базалары орналасқан және Усама бен Ладен жасырынған.

АҚШ-та арнайы қызметтердің өкілеттігі кеңейтіліп, Ішкі қауіпсіздік министрлігі құрылды. Авиациялық бақылау жүйесі де қайта қаралды. Әуежайларда жолаушылар мен олардың жүктерін тексеру күшейтіліп, бөгде адамдардың ұшақ кабинасына кіруіне қойылатын талаптар қатаңдатылды.

11 қыркүйектен кейін қабылданған шешімдер АҚШ-тың сыртқы саясатына, халықаралық қатынастарға, арнайы қызметтердің жұмысына және әлемдегі әуе қатынасының ережелеріне ондаған жыл бойы әсер етті.

Усама бен Ладенді америкалық әскери күштер 2011 жылғы мамырда Пәкістанда өлтірді. Бұл терактілерден кейін шамамен он жыл өткен соң болды.

ҚАЗА ТАПҚАНДАРДЫ ЕСКЕ АЛУ ШАРАЛАРЫ

Нью-Йоркте Дүниежүзілік сауда орталығының қираған қос мұнарасының орнында мемориалдық кешен орналасқан. Солтүстік және Оңтүстік мұнаралардың іргетасы тұрған жерде екі үлкен бассейн жасалған. Олардың айналасындағы қола тақталарға қаза тапқандардың есімдері қашалған.

Жыл сайын 11 қыркүйекте марқұмдардың туыстары мемориал алаңына жиналып, қаза болғандардың есімдерін оқиды. Ұшақтардың ғимараттарға соғылған, мұнаралардың құлаған, Пентагонға шабуыл жасалған және 93-рейстің құлаған уақыттарына сәйкес келетін сәттерде бір минут үнсіздік жарияланады.

2026 жылы ұйымдастырушылар терактілердің салдарынан пайда болған аурулардан кейін қайтыс болған адамдарды еске алуға арналған жетінші минут үнсіздікті де қосты.

Дәстүр бойынша Манхэттен аспанына екі қуатты жарық сәулесі бағытталады. Олар қираған қос мұнараның символын білдіреді. Мемориалдық кешен трагедияның 25 жылдығына орай арнайы бағдарлама да әзірледі.