Қарағанды облысы – урбандалу деңгейі ең жоғары өңір

Energyprom сарапшылары урбандалу қарқыны әсіресе 2024–2026 жылдары күшейгенін айтады.  Ұлттық статистика бюросының дерегінше, бұдан шамамен 15 жыл бұрын қала халқының жылдық өсімі 0,2–0,3 пайыздық тармақ болса, 2024 жылы 0,5, 2025 жылы 0,6 пайыздық тармаққа жеткен.

Мегаполистерді есептемегенде, қала халқының үлесі Қарағанды облысында ең жоғары – 82,8%. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша облыстағы тоғыз қаланың тұрғындары қала халқы санатына жатады.

Өңірдегі урбандалу деңгейінің жоғары болуы оның тарихи қалыптасқан индустриялық сипатына байланысты. Ірі кен орындарының маңында алдымен жұмысшылар кенттері пайда болып, кейін олардың айналасында қалалар бой көтерген.

Қала халқының үлесі жоғары өңірлер қатарында Ұлытау облысы (79,7%), Ақтөбе (76,7%), Павлодар (71,7%) және Шығыс Қазақстан (67,9%) облыстары бар. Бұл өңірлердің экономикасы негізінен өнеркәсіпке бағытталған.

Ал қала халқының үлесі оңтүстіктегі ауыл шаруашылығы басым өңірлерде төмен. Түркістан облысында тұрғындардың 25,5%-ы ғана қалада тұрады. Алматы облысында бұл көрсеткіш – 19,4%.

Қай өңірлерде урбандалу қарқыны жоғары

2026 жылғы қыркүйек басындағы көрсеткішті 2010 жылмен салыстырғанда, урбандалу Солтүстік және Батыс Қазақстанның жекелеген өңірлерінде жылдам жүрген.

Қостанай облысында қала халқының үлесі 11,6 пайыздық тармаққа өсіп, 64,2%-ға жеткен. Батыс Қазақстан облысында өсім – 11,3, Ақмолада – 10,7, Солтүстік Қазақстанда – 10,1 пайыздық тармақ.

Соңғы 16 жылға жуық уақытта Қазақстан халқы төрттен бірінен астамға өсті. Бұл өсім негізінен қала халқы есебінен болған. 2010 жылдан бері қала тұрғындарының саны 44,2%-ға артып, 13,2 млн адамға жетсе, ауыл халқы небәрі 4,6%-ға өскен.

Халық саны әсіресе мегаполистерде жылдам артқан: Астанада – 2,5 есе, Алматыда – 60,2%, Шымкентте – 75,3%. Бұл халықтың ірі қалаларға шоғырланып, олардың экономикалық және әлеуметтік даму орталығы ретіндегі рөлінің күшейгенін көрсетеді.

Қала тұрғындарының саны Маңғыстау (53%), Түркістан (45,5%), Атырау (44%) және Ақтөбе (43,1%) облыстарында да айтарлықтай өскен.

2050 жылға қарай қала халқы 75%-дан асуы мүмкін

2022 жылы «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» мамандары демографиялық болжам жасаған. Базалық сценарий бойынша, 2026 жылы қала халқының үлесі 63%, ал 63,9% көрсеткішіне тек 2029 жылы жетуі тиіс болған.

Алайда нақты урбандалу қарқыны бұл болжамнан озып, 2026 жылдың қыркүйегінде-ақ 64,2%-ға жетті.

Қазіргі үрдістер ескерілген жаңартылған болжам бойынша, қала халқының үлесі одан әрі өсе береді. 2035 жылы ел тұрғындарының 68,3%-ы, 2040 жылы 70,6%-ы, ал 2050 жылы 75,2%-ы қалаларда тұруы мүмкін.

Өнеркәсібі дамыған орталық өңірлерде қала халқының саны мен үлесі одан әрі өсе түсуі мүмкін. 2050 жылға қарай Қарағанды облысындағы урбандалу деңгейі 94,8%-ға, Ақтөбеде 92,6%-ға, Павлодарда 85,3%-ға жетуі ықтимал.